Hər il bahar ayları gəldikcə milyonlarla insan gözlərinin sulanmasından, fasiləsiz asqırmadan və burun tıxanıqlığından şikayət etməyə başlayır. Yaz allergiyası, yəni mövsümi allergik rinit, dünyada ən geniş yayılmış xroniki xəstəliklərdən biridir. Dünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, dünya əhalisinin 10–30%-i mövsümi allergiyadan əziyyət çəkir və bu rəqəm hər onillikdə artmaqda davam edir. Azərbaycan kimi zəngin flora və fauna sahibi bir ölkədə isə aprel-may ayları allergiya mövsümünün ən pik dövrüdür. Bahar allergiyası niyə olur, kimləri daha çox əhatə edir və ən əsası — ondan necə qurtulmaq mümkündür? Bu sualların cavablarını aşağıda ətraflı izah edirik.
Yaz allergiyasını başa düşmək üçün əvvəlcə immunoloji mexanizmi anlamaq lazımdır. Bahar aylarında ağaclar, otlar və alaq otları çiçəkləyir; havaya milyardlarla çiçək tozu zərrəciyi — yəni polen — yayılır. Allergiyaya meyilli insanların immun sistemi bu zərərsiz zərrəcikləri "düşmən" kimi qəbul edir və onlara qarşı həddən artıq güclü bir müdafiə reaksiyası başladır. Məhz bu yanlış immunoloji cavab yaz allergiyasının bütün simptomlara yol açır.
Araşdırmalar göstərir ki, ən geniş yayılmış tetikleyici amil çiçək tozu allergiyasıdır. Azərbaycanda aprel ayında ağac polenləri (xüsusilə çinar, qovaq, palıd), may-iyun aylarında isə ot polenləri (çayır otu, darı, buğda kimi taxıllar) havanı doldurur. Mütəxəssislər bildirir ki, külək bol olan günlərdə pollen konsentrasiyası xüsusilə yüksəlir və bu günlərdə simptomlarda kəskin artım müşahidə edilir. Bunlardan əlavə, küf göbələkləri — xüsusilə yağışlı, nəmli bahar günlərindən sonra — da güclü allergən mənbəyinə çevrilir. Ev tozları, heyvan tükü və bəzi qidalar mövsümi allergiyaya deyil, davamlı allergiyaya səbəb olsa da, bahar dövründə bu tetikleyicilərə həssaslıq da artır.
Genetik meyllilik mövsümi allergiya üçün ən güclü risk faktorlarından biridir. Valideynlərindən birinin allergiyası olan insanlarda bu xəstəliyin inkişaf etmə ehtimalı 30–50%, hər iki valideynin allergiyası varsa isə 60–80%-ə çatır. Şəhər mühiti, çirklənmiş hava, siqaret tüstüsü, həmçinin uşaqlıqda həddən artıq "steril" bir mühitdə böyümək də immun sistemin allergik istiqamətdə formalaşmasına zemin yaradır.
Mövsümi allergiya əlamətləri çox vaxt adi soyuqla qarışdırılır — bu isə diaqnozun gecikməsinə və lazımsız müalicə tətbiqinə gətirib çıxarır. İki vəziyyəti bir-birindən ayırd etmək üçün əsas fərqə diqqət yetirmək lazımdır: soyuq 7–10 gündə keçir, allergiya isə mövsüm boyu — həftələr, bəzən aylar — davam edir.
Yaz allergiyası simptomlarının ən klassik dördlüyü bunlardır: fasiləsiz asqırma, şəffaf sulu axıntı ilə müşayiət olunan burun tıxanıqlığı, gözlərin sulanması və qaşınması, boğazda qaşıma hissi. Araşdırmalar göstərir ki, allergik xəstələrin 80%-dən çoxunda bu dörd əlamət eyni vaxtda müşahidə edilir. Bunlara əlavə olaraq qulaqda tıxanma hissi, həddən artıq yorğunluq, baş ağrısı, iylər hissetmənin azalması və bəzən dəri qaşınması da allergiya mənzərəsini tamamlaya bilər.
Mütəxəssislər bildirir ki, allergiya simptomlarının gün ərzindəki dəyişikliyi diaqnostik baxımdan son dərəcə əhəmiyyətlidir. Səhər saatlarında — xüsusilə saat 5–10 arasında — pollen konsentrasiyası zirvəyə çatır, ona görə də simptomlar bu vaxt daha şiddətli olur. Küləkli, quru, günəşli günlər allergiya xəstəsi üçün ən ağır günlərdir; yağışlı hava isə poleni havadan yuyaraq müvəqqəti rahatlıq gətirir. Aprel-may allergiyası xüsusilə şiddətli keçirsə, bu, bir neçə fərqli polenlə eyni vaxtda həssaslığın — yəni "çoxlu sensitizasiyanın" — işarəsi ola bilər.
Simptomların özü təcrübəli allergologa çox şey deyir, lakin dəqiq diaqnoz üçün laborator müayinə vacibdir. Dəri sancma testi (skin prick test) allergologiyada qızıl standart sayılır: xüsusi iynə ilə müxtəlif allergenlər dəriyə yeridilir, 15–20 dəqiqə sonra reaksiya qiymətləndirilir. Bu test sürətli, etibarlı və nisbi cəhətdən ucuzdur.
Qan testləri — xüsusilə spesifik IqE antitellərin ölçülməsi — dəri testinə alternativ və ya tamamlayıcı üsul kimi tətbiq edilir. Araşdırmalar göstərir ki, bu testlər hansı polenlərə — ağac, ot, ya alaq otu — həssaslığın olduğunu dəqiq müəyyən etməyə imkan verir ki, bu da sonrakı müalicə strategiyasını birbaşa formalaşdırır. Bəzən provokasiya testləri və spirometriya da tövyə oluna bilər — xüsusilə allergik astma şübhəsi olduqda.
Yaxşı xəbər budur ki, çiçək tozu allergiyası müalicəsi son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etmişdir. Araşdırmalar göstərir ki, düzgün seçilmiş müalicə proqramı ilə xəstələrin 85–90%-i simptomlarını tam nəzarət altına ala bilir.
Mövsümi allergiya müalicəsinin birinci xəttini antihistaminik preparatlar təşkil edir. Müasir nəsil antihistaminiklər köhnə preparatlardan fərqli olaraq yuxululuq effekti yaratmır, gün ərzində bir dəfə qəbul edilir və həm burun, həm də göz simptomlarını effektiv şəkildə azaldır. Mütəxəssislər bildirir ki, bu preparatları mövsüm başlamazdan 1–2 həftə əvvəl qəbul etməyə başlamaq — profilaktik yanaşma — simptomların kəskinliyini xeyli azaldır.
Burun kortikosteroid spreyləri isə allergik rinitin müalicəsində ən effektiv preparat qrupu hesab edilir. Bu spreyler burun selikli qişasındakı iltihabı lokal olaraq azaldır, sistemik yan təsirləri isə son dərəcə azdır. Göz damcıları (antihistaminik, mastosit stabilizatoru) allergik konjunktivitin — yəni göz simptomlarının — müalicəsini tamamlayır. Yaz allergiyası dərmanlarının hansı kombinasiyasının sizə uyğun olduğunu müəyyən etmək üçün allergoloqunuzla məsləhətləşmək mütləqdir.
Allergiya simptomlarını müvəqqəti yatırtmaq deyil, həqiqətən müalicə etmək istəyənlər üçün allergen immunoterapiyası — xalq arasında "peyvənd kursu" kimi tanınan üsul — ən güclü seçimdir. Bu üsulda allergene kiçik dozalardan başlayaraq tədricən artan miqdarda məruz qalmaq immunoloji tolerantlıq yaradır. Araşdırmalar göstərir ki, 3–5 illik immunoterapiya kursu tamamlandıqdan sonra xəstələrin 70–80%-i ya tam sağalır, ya da dərman ehtiyacı əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Müasir sublingual (dil altına damcı və ya tablet şəklində qoyulan) immunoterapiya evdə tətbiq oluna bildiyi üçün xüsusilə populyarlıq qazanır.
Mütəxəssislər bildirir ki, düzgün həyat tərzi allergiya simptomlarını 40–60% azaldır. Ən effektiv tövsiyələr bunlardır: pollen mövsümündə səhər saatlarında (saat 5–10) açıq havada vaxt keçirməyi məhdudlaşdırın; küləkli günlərdə pəncərələri bağlı saxlayın, mümkünsə HEPA filtrli hava təmizləyicisindən istifadə edin. Bayırdan evə girdikdə paltarlarınızı dəyişin, duş qəbul edin — bədəninizdə toplanan poleni yuyub təmizləyin. Araşdırmalar göstərir ki, avtomobilinizin havasını içdən dövretdirmək (xarici hava girişini bağlamaq) sürücülük zamanı allergene məruziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Qidalanmada bəzi xüsusiyyətlərə diqqət yetirmək lazımdır. Çarpaz reaktivlik adlanan bir fenomen mövcuddur: müəyyən polenlərə allergiyası olan insanlar bəzi qidalara — xüsusilə xam meyvə-tərəvəzlərə — qarşı da reaksiya verə bilər. Məsələn, qovaq polenləri ilə alma, armud, şaftalı arasında çarpaz reaktivlik yaxşı sənədləşdirilmişdir. Rəngverici, konservant və süni ətirli qidalardan çəkinmək, probiotik məhsulların (kefir, yoğurt) istehlakını artırmaq isə mövsümi allergiyaya qarşı davamlılığı yüksəldir.
Yaz allergiyasını "sadəcə asqırma" kimi qiymətləndirərək müalicəsiz buraxmaq ciddi uzunmüddətli nəticələrə yol aça bilər. Araşdırmalar göstərir ki, müalicəsiz allergik riniti olan xəstələrin 30–40%-ində 5–10 il ərzində allergik astma inkişaf edir — bu fenomen "allergik march" (allergik gediş) adlanır. Sinusit, polipoz rinit, xroniki orta qulaq iltihabı da allergik rinitin tez-tez rastlanan ağırlaşmalarıdır. Bunlardan əlavə, xroniki yuxusuzluq, konsentrasiya çətinliyi, iş qabiliyyətinin azalması — bunlar allergiya xəstəsinin həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə aşağı salan, lakin çox zaman "görünməyən" komplikasiyalardır.
Hər il bahar gəldikcə simptomlar təkrarlanan, dərman mağazasından aldığı preparatlarla keçici rahatlıq əldə edə bilən insanların çoxu həkimə getməyi gecikdirir. Ancaq aşağıdakı hallarda mütləq allergologa müraciət etmək lazımdır: simptomlar gündəlik həyatı, işi və yuxunu ciddi şəkildə pozursa; dərman qəbuluna baxmayaraq simptomlar nəzarətsiz qalırsa; allergiyaya bağlı nəfəs çətinliyi, döş sıxıntısı, xırıltılı nəfəs əlamətləri varsa. Qırmızı bayraq simptomlarına — üzün şişməsi, təngnəfəsliyin kəskin artması, dəridə geniş kəpənəkvari qızartı — rast gəldikdə isə gecikdirmədən təcili tibbi yardım çağırılmalıdır, çünki bu əlamətlər anafilaksiyaya işarə edə bilər.
Yaz allergiyası — çiçək tozu allergiyası da daxil olmaqla — müasir tibb tərəfindən tamamilə idarə oluna bilən bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz, fərdi müalicə proqramı və həyat tərzi dəyişiklikləri birlikdə tətbiq edildikdə, xəstələrin böyük əksəriyyəti baharda tam keyf ala bilir. Mütəxəssislər bildirir ki, allergiyaya "məhkum həyat" qeyri-mümkündür — düzgün yanaşma ilə baharın gözəlliyindən fərqsiz zövq almaq mümkündür.
Hər insanın allergen profili, həssaslıq dərəcəsi və yaşam şəraiti fərqlidir. Buna görə də qonşunuza yarayan dərman sizə yaramaya bilər, qonşunuzu xilas etməyən immunoterapiya sizi tamamilə sağalda bilər. Fərdi qiymətləndirmə olmadan başlanılan hər müalicə yarımçıq qalır.
Premium Clinic-in allerqologiya mütəxəssisləri sizi tam müayinə edərək şəxsi müalicə proqramı hazırlamağa hazırdır. Bu baharda nəfəs almaq üçün bizimlə əlaqə saxlayın!
Yuxu bədənimizin özünü yenilədiyi və istirahət etdiyi həyati bir prosesdir. Ancaq gecə yatarkən öskürək kimi narahatlıq bu istirahət müddətini kəsə və əsas sağlamlıq probleminin əlaməti ola bilər. Bəs, gecə yatarkən öskürək hansı xəstəliyin əlamətidir? Bu sual çoxlarını narahat edir.
Qrip tənəffüs yollarına təsir edən yoluxucu bir xəstəlikdir. Adətən qəfil başlayan yüksək hərarət, halsızlıq, əzələ ağrıları, quru öskürək və boğaz ağrısı kimi əlamətlərlə özünü göstərir. Qrip virusu yoluxmuş şəxs asqıran, öskürən və ya danışan zaman havaya buraxılan damcılar vasitəsilə ötürülür. Bundan əlavə, virusun olduğu səthlərə toxunduqdan sonra əllərinizi yumadan üzünüzə toxunmaq da qrip virusuna yoluxmağınıza səbəb olur.
Rinoplastikadan sonra sağalma prosesi əməliyyatın müvəffəqiyyəti və qalıcı nəticələri baxımından cərrahi müdaxilə qədər əhəmiyyətlidir. Bu müddət ərzində həkimin tövsiyələrinə tam əməl etmək həm estetik, həm də funksional olaraq istədiyiniz nəticəni əldə etməyə kömək edəcək. Əməliyyatdan sonrakı dövrdə müntəzəm müayinələr burun nahiyəsinin sağalma prosesini izləmək və mümkün fəsadların əvvəlcədən aşkar edilməsində mühüm rol oynayır.
Müayinə üçün həkimə ehtiyacınız var?
