Adenoid nədir? Uşaqlarda adenoidin əlamətləri, diaqnostikası və müalicəsi
Adenoid nədir?
Adenoid (udlaq badamcığı) burun boşluğunun arxa hissəsində yerləşən limfoid toxumadır və immun sisteminin mühüm hissələrindən biridir. Onun əsas vəzifəsi ağız və burun vasitəsilə orqanizmə daxil olan virus, bakteriya və digər mikroorqanizmlərə qarşı ilkin müdafiəni təmin etməkdir.
Uşaqlıq dövründə adenoid daha aktiv fəaliyyət göstərir. Yaş artdıqca isə adətən kiçilir və əksər insanlarda yetkin yaşlarda funksional əhəmiyyətini itirir.
Lakin bəzi uşaqlarda tez-tez keçirilən infeksiyalar, allergiyalar və digər səbəblər nəticəsində adenoid həddindən artıq böyüyür. Bu zaman burun tənəffüsü çətinləşir, yuxu keyfiyyəti pozulur və uşağın ümumi inkişafına mənfi təsir göstərə bilər.
Adenoid niyə böyüyür?
Adenoidin böyüməsinə təsir edən əsas amillər bunlardır:
* Tez-tez təkrarlanan virus infeksiyaları
* Xroniki bakterial infeksiyalar
* Allergik rinit
* İrsi meyillilik
* Zəif immun sistem
* Ətraf mühitin çirklənməsi
* Passiv siqaret tüstüsünə məruz qalmaq
* Uşaq bağçasında və kollektiv mühitdə tez-tez infeksiyalara yoluxmaq
Uşaqlarda adenoidin əlamətləri
Adenoid böyüdükdə aşağıdakı simptomlar meydana çıxa bilər:
✔️ Burun tutulması
✔️ Burunla nəfəs almaqda çətinlik
✔️ Ağız açıq yatmaq
✔️ Gecə xorultusu
✔️ Yuxuda nəfəsin qısa müddət dayanması (apnoe)
✔️ Tez-tez burun axıntısı
✔️ Burun tonunda danışıq
✔️ Təkrarlayan qulaq iltihabları
✔️ Eşitmənin zəifləməsi
✔️ Səhərlər yorğun oyanmaq
✔️ Diqqət dağınıqlığı
✔️ Dərs zamanı tez yorulmaq
✔️ Davamlı öskürək
Bu əlamətlər uzun müddət davam edərsə, mütləq qulaq-burun-boğaz həkiminin müayinəsi vacibdir.
Adenoid uşağın inkişafına necə təsir edir?
Müalicə olunmayan adenoid yalnız nəfəs alma problemləri yaratmır.
Uzun müddət davam edən burun tıxanıqlığı nəticəsində:
* Beyinə gedən oksigen azalır.
* Uşaq gecələr rahat yata bilmir.
* Gün ərzində yorğun və əsəbi olur.
* Məktəbdə diqqət toplamaq çətinləşir.
* Nitqin inkişafı ləngiyə bilər.
* Eşitmə zəifləyə bilər.
* Üz skeleti və dişlərin inkişafında dəyişikliklər yarana bilər.
Bu səbəbdən adenoidin vaxtında aşkar olunması böyük əhəmiyyət daşıyır.
Adenoid necə diaqnoz edilir?
Müasir tibbdə adenoidin diaqnostikasında ən etibarlı üsullardan biri endoskopik müayinədir.
Müayinə zamanı həkim:
* Adenoidin ölçüsünü müəyyən edir;
* Burun tənəffüsünün nə dərəcədə bağlandığını qiymətləndirir;
* Orta qulaqda problem olub-olmadığını yoxlayır;
* Lazım gəldikdə eşitmə müayinəsi aparılır.
Endoskopik müayinə qısa müddətdə həyata keçirilir və yüksək dəqiqliklə diaqnoz qoymağa imkan verir.
Adenoidin müalicəsi
Müalicə xəstənin yaşına, adenoidin ölçüsünə və şikayətlərin ağırlıq dərəcəsinə uyğun seçilir.
Konservativ (əməliyyatsız) müalicə
Bir çox hallarda erkən mərhələdə əməliyyata ehtiyac olmur.
Müalicəyə daxil ola bilər:
* Burun spreyləri
* Duzlu məhlullarla burun yuyulması
* Allergiyanın müalicəsi
* İltihabəleyhinə preparatlar
* İmmunitetin dəstəklənməsi
* Fizioterapiya üsulları
Fonoforez
Fonoforez ultrasəs dalğaları vasitəsilə dərman maddələrinin toxumalara daha yaxşı nüfuz etməsini təmin edən fizioterapiya üsuludur.
Məqsədi:
* Şişkinliyi azaltmaq
* İltihabı azaltmaq
* Selikli qişanın bərpasını sürətləndirmək
* Burun tənəffüsünü yaxşılaşdırmaq
Kvars terapiyası
Kvars terapiyası müəyyən hallarda köməkçi fizioterapiya üsulu kimi tətbiq edilir.
Faydaları:
* Mikroorqanizmlərin sayının azalmasına kömək edə bilər;
* Yerli immun müdafiəni dəstəkləyə bilər;
* İltihabın azalmasına kömək edə bilər;
* Sağalma prosesini sürətləndirə bilər.
Bu prosedurlar yalnız həkim göstərişi ilə aparılmalıdır.
Adenoid əməliyyatı nə vaxt lazımdır?
Aşağıdakı hallarda cərrahi müalicə tövsiyə oluna bilər:
* Burun tənəffüsünün ciddi pozulması
* Gecə apnoesi
* Təkrarlayan qulaq iltihabları
* Eşitmənin azalması
* Davamlı sinusit
* Konservativ müalicənin nəticə verməməsi
Əməliyyat qərarı yalnız qulaq-burun-boğaz həkiminin müayinəsindən sonra verilir.
Valideynlər üçün tövsiyələr
Aşağıdakı əlamətləri müşahidə etdikdə vaxt itirmədən həkimə müraciət edin:
* Uşaq daim ağızla nəfəs alır.
* Gecələr güclü xoruldayır.
* Burun daim tutuludur.
* Tez-tez qulaq ağrısı olur.
* Eşitməsi zəifləyib.
* Yuxuda nəfəsi dayanır.
* Məktəbdə diqqəti zəifləyib.
Erkən diaqnoz həm əməliyyat ehtimalını azalda, həm də uşağın normal inkişafını qorumağa kömək edə bilər.
Nəticə
Adenoid uşaqlarda geniş yayılmış problemlərdən biri olsa da, vaxtında diaqnostika və düzgün müalicə ilə uğurla idarə oluna bilər. Hər bir uşaq fərqli olduğundan müalicə planı da fərdi şəkildə müəyyən edilir. Bəzi hallarda konservativ müalicə kifayət edir, bəzi hallarda isə cərrahi müdaxilə daha məqsədəuyğun olur.
Uşağınızda burunla nəfəs alma çətinliyi, gecə xorultusu və ya tez-tez qulaq problemləri varsa, gecikmədən mütəxəssisə müraciət etmək tövsiyə olunur.
Adenoid toxuması uşaqların immun sisteminin mühüm bir hissəsi olaraq tənəffüs yollarından daxil olan mikroblardan qorunma təmin edir. Ancaq bu toxumanın həddindən artıq böyüməsi müxtəlif sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Burun tutulması, xoruldama, yuxu apnesi və təkrarlanan qulaq infeksiyaları kimi əlamətlərlə özünü göstərən adenoid böyüməsi uşağın həm fiziki, həm də zehni inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Bu yazıda uşaqlarda adenoid böyüməsindən, onun müalicə üsullarından ətraflı danışacayıq.
Tibbdə adenoidektomiya kimi tanınan adenoid cərrahiyyəsi burun nahiyəsində adenoid toxumasının cərrahi yolla çıxarılmasıdır. Bu əməliyyat xüsusilə adenoidin böyüdüyü və tənəffüs yollarını bağladığı, yuxu apnesinə səbəb olduğu və ya tez-tez təkrarlanan infeksiyalara səbəb olduğu hallarda həyata keçirilir. Adenoidektomiya uşaqlarda ən çox görülən cərrahi əməliyyatlardan biridir və ümumiyyətlə sadə, təhlükəsiz əməliyyat hesab olunur.
Qızdırma adətən bədənin infeksiyalara təbii reaksiyası kimi baş verir. Çox vaxt qorxulu olsa da, qızdırma bədənin müdafiə mexanizminin bir hissəsidir və bir çox hallarda zərərsizdir. Bununla belə, qızdırma simptomlarının əsas səbəbləri nəzərə alınmalı olan mühüm amillərdir. Uşaqlarda qızdırmaya nəzarət düzgün üsulları bilmək və tətbiq etməklə mümkündür. Bu yazıda uşaqlarda qızdırmanın nədən yarandığını, onun əlamətlərini, müalicə üsullarını və diqqət edilməli vəziyyətləri müzakirə edəcəyik.
Uşaqların immun sistemi bədəni xəstəliklərdən qoruyan mühüm müdafiə mexanizmidir. Uşaqların sağlam böyüməsi və inkişafı üçün güclü immunitet sistemi vacibdir. İmmuniteti dəstəkləməyin ən əsas yolu balanslaşdırılmış və sağlam qidalanmadır. Meyvə, tərəvəz, tam taxıl, zülal və sağlam yağlar da daxil olmaqla vitamin və minerallarla zəngin pəhriz immunitetin gücləndirilməsində mühüm rol oynayır.
Uşaqlarda bağırsaq qurdları adətən parazitlərin yaratdığı ümumi sağlamlıq problemlərindən biridir. Bağırsaq qurdları 2 yaşdan yuxarı və 6-cı sinifədək uşaqlarda daha çox olur.
Müayinə üçün həkimə ehtiyacınız var?
